Жерге тұйықтау жүйелерінің конфигурациясы.

Қазіргі уақытта Қазақстанда жерге тұйықтау жүйелерінің келесі конфигурациялары кең таралған: TN-S, TN-C-S, TT.

Әртүрлі жерге тұйықтау жүйелерін пайдалануды реттейтін негізгі құжат Халықаралық электротехникалық комиссияның (МЭК) арнайы хаттамасымен бекітілген жерге тұйықтау жүйелерін орнату принциптеріне, классификациясына және әдістеріне сәйкес әзірленген PUE болып табылады. Жерге тұйықтау жүйелерінің қысқартылған атаулары әдетте француз сөздерінің бірінші әріптерінің тіркесімімен белгіленеді: "Terre" – жер, "Neuter" – бейтарап, "Isole" – оқшаулау, сонымен қатар ағылшын: "combi-ned" және "separated" – аралас және бөлек.

• T – жерге тұйықтау.
• N – бейтарапқа қосылу.
• I – оқшаулау.
• C – функцияларды біріктіру, функционалды және қорғаныс нөлдік сымдарды қосу.
• S – функционалдық және қорғаныс нөлдік сымдарының бүкіл желісінде бөлек пайдалану.

Қазіргі уақытта тұрғын үйлер мен өндірістік ғимараттарда негізінен TN-S және TN-C-S жүйелері қолданылады.

TN-S жүйесі - жұмыс өткізгіштері мен қорғаныс өткізгіштері бөлек, ХХ ғасырдың 30-шы жылдарында әзірленді және енгізілді. Адамдар мен жабдықтардың электр қауіпсіздігінің жоғары деңгейімен бұл шешімнің бір, өте маңызды кемшілігі бар – жоғары құны. Жұмыс (N) және қорғаныс (PE) сымдарын бөлу қосалқы станцияда дереу жүзеге асырылатындықтан, үш фазалы кернеуді беру бес сым арқылы, бір фазалы – үш сым арқылы жүзеге асырылады. Екі нөлдік өткізгішті де бастапқы жағына қосу үшін генератордың немесе трансформатордың жерге тұйықталған бейтарабы қолданылады.

ПУЭ жаңартылған редакциясында барлық жауапты объектілерде, сондай-ақ салынып жатқан және күрделі жөндеуден өтіп жатқан ғимараттарда электр қауіпсіздігінің жоғары деңгейін қамтамасыз ететін TN-S жүйесін қолдану туралы ереже бар. Дегенмен, TN-S жүйесін кеңінен қолдану мен енгізуге шығындардың жоғары деңгейі және энергияның үш фазалы электрмен жабдықтаудың төрт сымды схемаларына бағдарлануы кедергі келтіреді.

Үш фазалы электрмен жабдықтау схемасының TN-S конфигурациясы.

TN-S жүйесін арзандату мақсатында оның артықшылықтарын электр қауіпсіздігі тұрғысынан, бірақ бюджеті азырақ пайдалану үшін шешім жасалды. Бұл қосылу әдісі қосалқы станциядан электр энергиясы жерге тұйықталған бейтарапқа жалғанған "PEN" аралас нөлін қолдану арқылы жүзеге асырылатындығынан тұрады. Ғимаратқа кіре берістегі "PEN" өткізгіші "PE" – қорғаныс нөліне және тұтынушы жағында "N" жұмыс нөлінің функциясын орындайтын өткізгішке тармақталады.

Бұл жүйенің де бір маңызды кемшілігі бар – қосалқы станция учаскесінде PEN сымы зақымдалған немесе жанып кеткен жағдайда – PE өткізгішінде, демек, онымен байланысты барлық электр құрылғыларының корпус бөліктерінде қауіпті кернеу пайда болады. Сондықтан, TN-C-S жүйесін пайдаланған кезде нормативтік құжаттар PEN өткізгішін зақымданудан қорғау үшін арнайы шараларды қамтамасыз етуді талап етеді.

Дегенмен, тұрғын үйлер мен өндірістік ғимараттарды электрмен жабдықтаудың заманауи схемаларында TN-C-S жүйесі кеңінен қолданылды.

Үш фазалы электрмен жабдықтаудың TN-С-S сұлбасының конфигурациясы.

Ауылдық және қала сыртындағы жерлерде электр энергиясын беру кезінде, әдетте, ӘЖ электр берудің әуе желісі пайдаланылады. Бұл жағдайда бастапқы бейтарапты "соқыр" жерге қосуды және үш фазалы кернеуді төрт сым арқылы беруді көздейтін ТТ жүйесі қолданылады. Төртіншісі "N" функционалдық нөлі болып табылады. Тұтынушы жағында жергілікті, әдетте, модульдік-істікшелі жерге тұйықтағыш орындалады, оған корпустың бөлшектерімен байланысқан барлық қорғаныс жер өткізгіштері қосылады.

Бұл схема жеке үй шаруашылықтарын энергиямен қамтамасыз ету үшін де белсенді қолданылады. Қалалық жерлерде ТТ уақытша сауда және қызмет көрсету орындарын электрлендіруде жиі қолданылады. Жерге тұйықтау құрылғысының бұл әдісімен қорғанысты өшіру құрылғыларының болуы, сондай-ақ найзағайдан қорғаудың техникалық шараларын жүзеге асыру міндетті шарт болып табылады.

Үш фазалы электрмен жабдықтау схемасының ТТ конфигурациясы